Memur olma şartları ve engeller: 657 madde 48, adli sicil, güvenlik soruşturması
Memur olmak için Türk vatandaşlığı, 18 yaş, öğrenim, askerlik ve adli sicil şartı gerekir. Hangi suçlar engeldir, şart sonradan kaybedilirse ne olur?
Son kontrol: · 4 dk okuma · KamuSosyal yazı ekibi
Memur olmak için Türk vatandaşı olman, en az 18 yaşında olman, gerekli öğrenimi tamamlaman, kamu haklarından yoksun olmaman, belirli suçlardan mahkûm olmaman, askerlik durumunun uygun olması ve görevine engel akıl hastalığın bulunmaması gerekir. Bu genel şartlar 657 sayılı Kanun'un 48. maddesindedir. Üstüne kurumun özel şartları, sınav ve arşiv araştırması gelir.
Genel şartlar (m.48/A)
| Şart | Kısaca |
|---|---|
| Vatandaşlık | Türk vatandaşı olmak |
| Yaş | 18 yaşını tamamlamak (m.40). Meslek ya da sanat okulu bitirenler için özel bir istisna vardır |
| Öğrenim | Genel olarak ortaokul mezunu olmak; ilanın istediği düzey belirleyicidir (m.41) |
| Kamu hakları | Kamu haklarından yoksun bulunmamak |
| Adli sicil | Aşağıdaki suçlardan mahkûm olmamak |
| Askerlik | Askerlikle ilgisi olmamak, çağına gelmemiş olmak, yapmış, ertelemiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş olmak |
| Sağlık | Görevini devamlı yapmasına engel akıl hastalığı bulunmamak; 53. maddedeki engelli çalıştırma hükümleri saklı |
Kimlik, diploma ve askerlik gibi belgeleri kurum ilanına göre sunarsın. Yanlış ya da eksik beyan sonradan memurluğunu bitirebilir.
Hangi suçlar engeldir? (m.48/A-5)
Madde iki grup sayar.
Birinci grup, süreye bakılır: kasten işlenen bir suçtan 1 yıl ya da daha fazla hapis cezası almak. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile engel devam eder.
İkinci grup, süreye bakılmaz: aşağıdaki suçlardan mahkûm olmak, af görmüş olsan bile engeldir.
- Devletin güvenliğine karşı suçlar
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar
- Zimmet, irtikâp, rüşvet
- Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma
- Hileli iflas
- İhaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma
- Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama
- Kaçakçılık
Taksirli bir suç ya da 1 yıldan az bir ceza bu listeye girmiyorsa m.48 yönünden doğrudan engel oluşturmayabilir. Ama cezanın ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, para cezasına çevrilmesi, memnu hakların iadesi gibi durumlar uzman değerlendirmesi gerektirir. Adli sicil kaydın varsa başvurmadan önce bir avukata danış; karar dosyanın ayrıntısına göre değişir.
Özel şartlar (m.48/B)
- Hizmet göreceğin sınıf için gereken diplomaya sahip olmak.
- Kurumun özel kanun ya da mevzuatındaki şartları taşımak.
Polis, gümrük, öğretmen, hâkim gibi görevlerde boy, yaş, sağlık, mülakat gibi ek şartlar bulunabilir. Kesin liste her zaman o ilanın kendisidir. Statü farkları için 4/A, 4/B, 4/C, 4/D farkı yazısına bak.
Sınav şartı
Devlet memuru olarak atanmak için açılan sınava girip kazanmak gerekir (m.50). Kamuda ilk defa atanmak için izlenecek yolu KPSS ile memur olma yazısında anlattık.
Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'na göre:
- Arşiv araştırması: statü ya da çalışma şekline bakılmaksızın ilk defa ya da yeniden memuriyete veya kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.
- Güvenlik soruşturması: gizlilik dereceli birimler, kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri ve milli güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje ve tesislerde çalışacaklar gibi sayılan görevler için yapılır.
Sonuç olumsuz gelirse atama yapılmayabilir. Bu karara karşı dava yolu bulunur, süre için idari dava açma süresi yazısına bak. Anayasa Mahkemesi bu alanda birçok karar verdi; dosyan varsa uzman desteği al.
Sonradan şart kaybedilirse
657 m.98 memurluğun sona erdiği halleri sayar. Bunlardan biri şudur: memurluğa alınma şartlarından birini taşımadığının sonradan anlaşılması ya da memurluk sırasında bu şartlardan birini kaybetmek. Yani bir mahkûmiyet memuriyet başladıktan sonra kesinleşirse de memurluk bitebilir.
Diğer sona erme halleri memurluktan çıkarılma, çekilme, emeklilik ve ölümdür.
Daha önce memurluk yapanlar
Geçmişte kamuda çalıştıysan şu engeller de gündeme gelir:
- Memurluktan çıkarılanlar: çıkarma cezası bir daha memurluğa atanmamak demektir (m.125/E).
- İstifa edenler: usulüne uygun ayrılan 6 ay, usulsüz ayrılan ya da çekilmiş sayılan 1 yıl, devir teslime uymayan 3 yıl bekler (m.97). Ayrıntı memur istifa süreci yazısında.
- Adaylıkta ilişiği kesilenler: eğitim ya da stajda başarısız olan, birden fazla uyarma ya da kınama, ya da aylıktan kesme veya kademe cezası alan adayın ilişiği kesilir. Bu kişiler sağlık nedenleri hariç 3 yıl memurluğa alınmaz (m.56).
- madde 2026'da yenilendi: Anayasa Mahkemesi "hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumlar" ifadesini iptal etti (E.2024/234, K.2025/99; RG 23.6.2025, 32935). Ardından 7573 sayılı Kanun maddeyi yeniden yazdı ve 57. maddeyi kaldırdı (RG 29.1.2026, 33152). Eski kaynaklardaki bu ifadeye dayanma. Adaylık süreci için aday memurluk yazısına bak.
Siyasi üyelik
Memurlar siyasi partiye üye olamaz (m.7). Başvurmadan önce parti üyeliğin varsa durumu kontrol et ve ilanın istediği beyanı doğru doldur. Memuriyet sırasında partiye girmek çıkarma cezası gerektirir (m.125/E-c).
Sıkça sorulanlar
Memur olmak için yaş sınırı var mı?
Genel alt sınır 18 yaştır (657 m.48, m.40). Üst yaş sınırı kurumların özel şartlarında ve ilanlarda belirlenebilir; ilanı oku.
Hangi suçlar memur olmaya engeldir?
Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl ya da daha fazla hapis cezası almak ile af görmüş olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık ile devlet güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlardan mahkûm olmak engeldir (657 m.48/A-5).
Memur olduktan sonra şartlar kaybedilirse ne olur?
Memurluğa alınma şartlarından birini taşımadığı sonradan anlaşılan ya da bunları kaybeden kişinin memurluğu sona erer (657 m.98/b).
Daha önce memurluktan çıkarılan yeniden memur olabilir mi?
Çıkarma cezası tanımı gereği bir daha memurluğa atanmamayı içerir (657 m.125/E). Kişisel durumun için avukata danış.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kurumunun uygulaması ve güncel mevzuat esastır; önemli kararlardan önce resmî metni oku.