Memur disiplin cezaları: uyarmadan memurluktan çıkarmaya beş ceza, süreler ve itiraz

657 sayılı Kanun'da beş disiplin cezası var. Hangi fiile hangi ceza verilir, itiraz süresi 7 gün mü, ceza dosyadan silinir mi? Tablo ve örnek hesapla.

Son kontrol: 31 Ekim 2026 · 5 dk okuma · KamuSosyal yazı ekibi

Memura beş çeşit disiplin cezası verilebilir: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Hepsi 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde sayılır. Savunman alınmadan hiçbiri verilemez; ceza tebliğ edilince itiraz için 7 günün olur.

Beş ceza bir bakışta

Örnek hesap: Brüt aylığın 40.000 TL ise aylıktan kesmede en az 1/30 yani yaklaşık 1.333 TL, en çok 1/8 yani 5.000 TL kesilir. Kesinti cezanın verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır (m.132).

Yükselebileceğin son kademede bulunuyorsan kademe cezası uygulanamaz. Onun yerine brüt aylığının 1/4 ile 1/2'si kesilir, tekrarında görevine son verilir (m.125).

Hangi davranışa hangi ceza?

Madde uzun bir liste içerir. En sık karşılaşılan örnekler şunlar:

• Uyarma: özürsüz geç gelmek, erken ayrılmak, memur vakarına yakışmayan davranış, kılık kıyafet kurallarına uymamak.
• Kınama: verilen emirlere itiraz etmek, görev sırasında amire hal ve hareketle saygısızlık, hizmet dışında itibar ve güveni sarsan davranış, resmî aracı özel işte kullanmak, yetkisiz basına demeç vermek, eş ve çocuğun kazanç getiren sürekli faaliyetini süresinde bildirmemek.
• Aylıktan kesme: özürsüz 1 ya da 2 gün göreve gelmemek, görevle ilgili yalan beyan, amire sözle saygısızlık, kasten görev yapmamak.
• Kademe durdurma: özürsüz ve kesintisiz 3 ila 9 gün gelmemek, göreve sarhoş gelmek, ticaret yapmak, gerçeğe aykırı belge düzenlemek, hakaret ya da tehdit, açıklanması yasak bilgiyi açıklamak, mal bildirimini vermemek.
• Çıkarma: özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün gelmemek, siyasi partiye girmek, amire ya da iş sahibine fiilî saldırı, yetkisiz gizli bilgi açıklamak, memurlukla bağdaşmayan yüz kızartıcı hareketler.

Listede aynen yazmayan bir davranış, nitelik ve ağırlığı benzer bulunursa aynı türden cezayla karşılaşabilir (m.125). Ayrıca aynı fiil silinme süresi içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Ayrı fiillerle aynı derecede üçüncü ceza gelirse yine bir derece ağır ceza verilir. Geçmişte ödül ya da başarı belgesi aldıysan bir derece hafif ceza uygulanabilir; bu amirin takdirindedir.

Polis, jandarma, hâkim, öğretim elemanı gibi gruplar için özel kanunlardaki disiplin hükümleri geçerlidir. Bu yazı 657'ye tabi memur içindir.

Ceza ne zamana kadar verilebilir?

Zamanaşımı 127. maddededir:

• 1 ay: uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe cezalarında fiil öğrenildikten sonra soruşturmaya başlama süresi.
• 6 ay: çıkarma cezasında aynı süre.
• 2 yıl: fiilin işlendiği tarihten itibaren ceza verilmesi gereken son süre.

2026 değişikliği: ceza iptal edilirse ne olur?

Anayasa Mahkemesi 127. maddeye ilişkin bir iptal kararı verdi (E.2025/13, K.2025/89; RG 26.6.2025, 32938). Ardından 7573 sayılı Kanun maddenin ikinci fıkrasını yeniden yazdı (RG 29.1.2026, 33152).

Yeni kurala göre mahkeme cezanı iptal ederse idare yeniden ceza verebilir. Karar idareye ulaştığında zamanaşımından süre kalmışsa o süre içinde verir. Süre dolmuşsa ya da 6 aydan az kalmışsa en geç 6 ay içinde, mahkemenin gerekçesini dikkate alarak verir. Yani iptal kararı almak dosyayı her zaman kapatmaz.

Kanunun geçerli olduğunu gösteren son kararlar

• "Verilen emirlere itiraz etmek" bendi için yapılan iptal başvurusu reddedildi; bent yürürlükte (E.2025/56, K.2025/124; RG 8.8.2025, 32980).
• Disiplin amirinin aylıktan kesme verebilmesine yönelik başvuru da reddedildi (E.2025/154, K.2025/260; RG 18.3.2026, 33200).

Amirin Anayasa'ya, kanuna ya da yönetmeliğe aykırı gördüğün emri için 657 m.11'de ayrı bir yol var: aykırılığı emri verene bildirirsin, amir yazıyla yinelerse emri yerine getirirsin ve sorumluluk ona ait olur. Konusu suç olan emir ise hiçbir şekilde yerine getirilmez.

İtiraz ve dava

1. Ceza tebliğ edildi: tarihi not et.
2. 7 gün içinde itiraz dilekçeni ver. Süre geçerse ceza kesinleşir.
3. İtiraz mercii 30 gün içinde karar verir. Kabul edilirse ceza hafifletilebilir ya da kaldırılabilir.
4. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır (m.135, Anayasa m.129). Genel dava süresi 60 gündür. Sürenin nasıl hesaplandığını idari dava açma süresi yazısında bulabilirsin.

İtiraz ile dava süresinin birbirini nasıl etkilediği olaya göre değişebilir. Tebligatta yazan başvuru yollarını oku, emin değilsen süre dolmadan bir avukata danış.

Cezanın yan etkileri

• Aylıktan kesme alan 5 yıl, kademe cezası alan 10 yıl boyunca daire başkanı ve dengi ya da üstü kadrolara, il ve bölge teşkilatının en üst yönetici kadrolarına, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (m.132).
• Son 8 yıl içinde hiç disiplin cezası almayan memura bir kademe ilerlemesi uygulanır. Ceza bu hakkı etkiler. Kademe konusunu derece ve kademe ilerlemesi yazısında bulabilirsin.
• Adaylık sırasında birden fazla uyarma ya da kınama, ya da tek bir aylıktan kesme veya kademe cezası alanın ilişiği kesilir (m.56). Ayrıntı adaylık süresi yazısında.

Ceza dosyadan silinir mi?

Kendiliğinden silinmez. Süre dolunca atamaya yetkili amire başvurursun. Aradaki yıllardaki davranışların isteğini haklı kılıyorsa silinmesine karar verilir (m.133). Kademe cezasında disiplin kurulunun görüşü de alınır.

Savunma aşamasını savunma hakkı ve soruşturma yazısında adım adım anlattık. Ceza meslek hayatını etkileyecek ağırlıktaysa ya da çıkarma isteniyorsa baştan bir avukatla çalışmak iyi olur.

Bu sayfa genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kurumunun uygulaması ve güncel mevzuat esastır; önemli kararlardan önce resmî metni oku.