01 Kas 2026
Savunma Sanayii Tarihî
Osmanlı'dan günümüze, Türkiye'de savunma sanayi gelişimi
1. Erken Cumhuriyet Dönemi ve İlk Yerli Adımlar (1923–1950)
- •Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü: 1921 yılında kurulan yapı, 1950'de MKEK'nin (Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu) temellerini oluşturdu.
- •Özel Sektör Girişimleri: Türkiye’nin ilk özel sektör savunma fabrikası, 1925 yılında Şakir Zümre tarafından İstanbul Haliç’te kuruldu ve yerli sermayeyle mühimmat üretildi.
- •Havacılık ve Tersane Hamleleri: 1926 yılında kurulan TOMTAŞ (Tayyare ve Motor Türk A.Ş.) ve Gölcük Tersanesi (1933) gibi kritik tesisler hayata geçirildi. Nuri Killigil tarafından Sütlüce'de kurulan silah ve mühimmat fabrikası bu dönemin önemli sembollerindendir.
- •Duraklama Dönemi: 1945 sonrasında dış yardımlar ve NATO'ya üyelik (1952) gibi politikalar nedeniyle yerli üretim yerine ithalat ve dışa bağımlı savunma politikaları öne çıktı.
2. Dışa Bağımlılık ve Kırılma Noktaları (1950–1970'ler)
- •Kıbrıs Barış Harekâtı ve Ambargolar: 1964 Johnson Mektubu ve özellikle 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında Türkiye'ye uygulanan silah ambargoları, dışa bağımlılığın getirdiği stratejik zaafı gözler önüne serdi.
- •Vakıf Şirketlerinin Kuruluşu: Bu kırılma sonrasında halkın desteğiyle ASELSAN (1975), TUSAŞ (1973), ROKETSAN (1988) ve HAVELSAN gibi bugün sektörün omurgasını oluşturan kurumlar kuruldu.
- •Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB): 1985 yılında 3238 sayılı Kanun ile savunma sanayiini koordine etmek ve dışa bağımlılığı azaltmak üzere Savunma Sanayii Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (bugünkü adıla SSB) kuruldu.
3. Millîleşme ve Atılım Dönemi (2000'ler – Günümüz)
- •Yerli Platformlar ve Ar-Ge: 2004 yılında Savunma Sanayii İcra Komitesi (SSİK) kararıyla dış tedarik projeleri iptal edilerek özgün ve yerli Ar-Ge odaklı projelere ağırlık verildi.
- •Önemli Ürünler ve Projeler:
- •Havacılıkta Baykar tarafından geliştirilen Bayraktar TB2 ve AKINCI gibi SİHA/TİHA’lar ile milli muharip uçak projesi TUSAŞ Kaan.
- •Deniz platformlarında TCG Anadolu Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi.
- •Hava savunma ve füze sistemlerinde SİPER ve HİSAR projeleri.
- •Küresel Rekabet: Türkiye, günümüzde yerli savunma sanayi ürünlerini dünya geneline ihraç eden önemli bir aktör haline geldi.